เกี่ยวกับชุมชน

หมู่บ้านปงถ้ำ  บ้านปงถ้ำ–บ้านปงทอง ก่อตั้งเมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2382 นับถึงวันนี้ (พ.ศ.2559)  หมู่บ้านปงถ้ำ-บ้านปงทองนี้ มีอายุ 177 ปี ก่อตั้งขึ้นเมื่อสมัยรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า เป็นพระมหากษัตริย์ไทย รัชกาลที่ 3  แห่งกรุงรัตนโกสินทร์  มีพื้นที่เป็นที่ราบเชิงเขาแนวยาวทั้งด้านตะวันออก ตะวันตก ทิศเหนือ และทิศใต้ มีเขาภูเขารายล้อมรอบ เหมือนอยู่ในอ่างหรือแอ่งกระทะ และเฉพาะอย่างยิ่งแนวภูเขาทางทิศตะวันออกของหมู่บ้านมีถ้ำมากมายที่เป็นมนต์เสน่ห์เป็นความร่มเย็นของหมู่บ้าน ชาวบ้านมักเรียนว่า “ปง”  อยู่ที่หน้าถ้ำก็เลยตั้งชื่อหมู่บ้านว่าบ้านปงถ้ำ เพราะตรงนี้มีถ้ำขนาดใหญ่ขนาดเล็กจำนวนมาก และมีความเชื่อกันว่ามีสิทธิ์ศักดิ์เหล่าเทพเทวา พญานาค อาศัยสถิตย์ ณ บริเวณถ้ำเหล่านี้ หมู่บ้านปงถ้ำ – บ้านปงทองนี้ มีเทพเจ้าหรือบรรพบุรุษผู้รักษาบ้านเมืองจนเป็นที่เคารพสักการะตั้งบรรพชนมาคือ เจ้าพ่อขะโจ๋มหัวคำ  กล่าวได้ว่าใครได้กราบสักการะขอพรท่านมักจะสมปรารถนาได้สิ่งที่ปรารถนาและสมหวังแล้วท่านจะคุ้มครอง เพราะอดีตความเป็นมาของเจ้าพ่อขะโจ๋มหัวคำนั้น ท่านเป็นนักรบที่เก่งกาจสามารถและได้รับไว้วางใจจากบิดาให้ปกครองดูแลอาณาเขต (วังเหนือปัจจุบัน) และชาวบ้านก็มักเชื่อว่าเจ้าพ่อขะโจ๋มหัวคำ ท่านยังปกปักรักษาชาวบ้านให้อยู่ดีกินดีคุ้มครองเภทภัยอันตรายทั้งปวง เรื่องราวความเป็นมาขอหมู่บ้านปงถ้ำ – บ้านปงทอง ปรากฏตามคำเล่าขานจากปากสู่ปากคนสู่คนรุ่นสู่รุ่นว่า แรกเริ่มเดิมทีพื้นที่ราบเป็นแอ่งกระทะ หมู่บ้านแห่งนี้เต็มไปด้วยแมกไม้รุกขชาตินานาพันธ์ มีเหล่าสิงห์ เสือ และสัตว์นานาชนิดมากมายเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์มากที่สุดของประเทศแห่งหนึ่ง เป็นป่าที่มีความงดงาม และแล้วก็ได้มีกลุ่มบรรพบุรุษ 5 ครัวเรือน 4 สายสกุล (ปัจจุบันเป็นนามสกุลที่มีประชากรมากที่สุดในหมู่บ้านปงถ้ำ บ้านปงทอง)  ซึ่งเดินทางมาจากมาจากอำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง ซึ่งห่างจากที่นี่ไปประมาณ 54 กิโลเมตร อันประกอบด้วยครอบครัว

  1. นายปุ๊ด นางปุ๊ด ธงชัย
  2. นายแสน ยาวิใจ นางเหน่งแก้ว จิตมุง
  3. นายสาร นางแปง จิตมุง
  4. ต้าว (ท้าว) สม ซองดี (คำว่า ต้าว น่าจะเป็นผู้บริหารหรือผู้นำหรือข้าราชการในยุคนั้น)
  5. นายวงค์ นางปี๋ แหลมมาก

การเดินทางเข้าสู่ตำบลวังทอง จากจังหวัดลำปางใช้ทางหลวง เข้าสู่อำเภอแจ้ห่ม เข้าอำเภอวังเหนือ ระยะทางประมาณ 115 กิโลเมตร อีกเส้นทางหนึ่งคือ จากอำเภอวังเหนือใช้เส้นทางเหลวง พะเยา – เชียงใหม่ เข้าสู่ตำบลวังทอง หรือใช้เส้นทางจาก พะเยา – เชียงใหม่ ระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร หรือจากจังหวัดพะเยา เข้าทางบ้านตึงเหนือ ถึงตำบลวังทอง ระยะทางประมาณ 45 กิโลเมตร และเส้นทางสุดท้ายใช้เส้นทางหลวง จากตำบลแม่ขะจาน อำเภอแม่สวย จังหวัดเชียงราย ผ่านอำเภอ      วังเหนือ ตำบลวังทอง ระยะทางประมาณ 21 กิโลเมตร การเดินทาง  2  ใช้เส้นทางหลวง หมายเลข 1035 ลำปาง – วังเหนือ จนถึง สามแยก ตัดกับ ทางหลวง หมายเลข 120 ให้เลี้ยวขาว ไปทางจังหวัด พะเยา ผ่านตัวอำเภอวังเหนือไป ประมาณ 12 กิโลเมตร ทางเข้าหมู่บ้าน จะอยู่ซ้ายมือ เข้าไป ประมาณ 2 กิโลเมตร จะถึงตัวหมู่บ้าน มีเขตพื้นที่ติดต่อแต่ละด้าน ดังนี้

  • ทิศเหนือ ติดต่อ ต.วังซ้าย อ.วังเหนือ จ.ลำปาง และ ต.สันป่าม่วง อ.เมืองพะเยา จ.พะเยา
  • ทิศใต้ ติดต่อ ต.ทุ่งผึ้ง อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง
  • ทิศตะวันออก ติดต่อ ต.บ้านตุ่น และ ต.แม่นนาเรือ อ.เมืองฯ จ.พะเยา และ ต.บ้านร้อง อ.งาว จ. ลำปาง
  • ทิศตะวันตก ติดต่อ ต.ร่องเคาะ และ ต.วังทรายคำ อ.วังเหนือ จ.ลำปาง

ชาวบ้านในชุมชนมีความรู้  ความเข้าใจในชุมชนท้องถิ่นของตน เกิดการเรียนรู้และพึ่งตนเองตามวิถีของชุมชน มีความรักความหวงแหนที่ต้องการที่จะรักษาไว้สืบต่อไปให้ถึงคนรุ่นลูกรุ่นหลาน มีการคำนึงถึงกลุ่มนักท่องเที่ยวผู้ที่จะเดินทางเข้ามา ที่จะต้องมีจำนวนที่พอเหมาะกับความสามารถในการรองรับของชุมชนทั้งในด้านสังคมวัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจ และมีนักท่องเที่ยวเดินทางมาอย่างต่อเนื่องเป็นประจำ เป็นนักท่องเที่ยวในลักษณะนักผจญภัย และเดินดูศึกษาประวัติความเป็นมาของสถานที่ชาวบ้านส่วนใหญ่มีรายได้มาจากภาคเกษตรกรรม  ทำไร่  ทำนา  ทำสวน  นอกจากนั้นยังมีรายได้เสริมจากการเก็บของป่า  อาหารธรรมชาติอาหารจากป่าของชุมชน เช่นหน่อไม้  เห็ด น้ำผึ้งโพรงดิน  ผักหวานไข่มดแดง  แมงมัน ตัวต่อ  อีฮ็วก (ลูกกบ) ดอกก้าน  เห็ดถอบ  เห็ดหล่ม  เห็ดไข่เหลือง  กว่าง จี้งกุ่ง  รถด่วน  ปูนา มันสัปปะหลัง (ปลูก) มันแกว หัวเผือก  บ่ามู๋  เป็นต้น ตลอดจนการแปรรูปอาหารจากผลผลิตพื้นบ้านท้องถิ่นต่างๆ  เช่น  การทำหัตถกรรมจักสาน  การทำไม้กวาดดอกหญ้า เป็นต้น

โครงการวิจัยการจัดการท่องเที่ยวฐานธรรม หมู่บ้านปงถ้ำ ตำบลวังทอง อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง